Aguingay: Under the Volcano, Chapter 2: Tagdon

Nobody talked about the wedding anymore.Wala nang bumanggit sa kasal.
At first light, we go up that ridge.Pagliwanag, aakyatin natin ang tagaytay na 'yon.

Draw them the trail. You're staying here.Iguhit mo na lang sa kanila ang daan. Dito ka lang.
Sand won't show them where the moss slips.Hindi kita sa buhangin kung saang lumot ka madudulas.
She's right, Datu. We'd lose half a day.Tama po siya, Datu. Masasayang ang kalahating araw.
As far as the stream. Not one step past it.Hanggang sapa lang. Huwag lalampas kahit isang hakbang.

Abaca is a banana relative native to the Philippines. Its fibre makes strong rope.Katutubo sa Pilipinas ang abaka, na kamag-anak ng saging at may hiblang ginagawang matibay na lubid.
Kuya, can I carry your shield tomorrow?Kuya, pahiram naman ng kalasag mo bukas?
It's bigger than you. You'd roll down the mountain.Mas malaki pa 'yan sa 'yo. Gugulong ka pababa ng bundok.
Nothing moved on the ridge. That scared her more.Walang gumagalaw sa tagaytay. Lalo siyang kinabahan.

They left before the roosters crowed.Umalis sila bago pa tumilaok ang mga tandang.
The pili tree is native to the Philippines. Bikol grows most of the country's pili nuts.Katutubo sa Pilipinas ang punong pili. Sa Bikol nanggagaling ang karamihan ng pili ng bansa.

Dark stones only. The green ones slide.Sa maiitim na bato lang. Madulas ang may lumot.
Here's the stream. Your father said...Ito na ang sapa. Sabi ng tatay mo...
He said a stream. There are three.Sapa ang sabi niya. Tatlo ang sapa rito.

Above the last trees, the ground was black rock.Lampas sa huling mga puno, puro itim na bato na.
It smells like rotten eggs up here.Amoy bulok na itlog dito.
Hot springs still flow on the slopes of Mount Bulusan today.May mga mainit na bukal pa rin sa mga dalisdis ng Bundok Bulusan ngayon.
Wait. Look at the rocks.Teka. Tingnan n'yo ang mga bato.

That's a single feather?Isang balahibo lang 'yan?
Shields up. We go together.Itaas ang kalasag. Sabay-sabay tayo.
You stay behind this rock.Dito ka lang sa likod ng batong 'to.

Mampak had heard them coming.Kanina pa sila naririnig ng Mampak.
KRRRRK...

Now!Ngayon na!
FWOOOM!
KRAK!

Bulusan!Bulusan!
Into the gully, left! It can't open its wings in there!Sa siwang sa kaliwa! Hindi niya maibubuka ro'n ang pakpak!

SKRRREE!
I told you to stay behind the rock.Sabi ko, d'yan ka lang sa likod ng bato.
I did. Right up until you needed a way out.Nando'n nga ako. Kaso kailangan n'yo na ng daang palabas.

It's leaving!Aalis na siya!
It's not leaving. It's hungry.Hindi 'yan aalis. Gutom 'yan.
The villages to the north had no warning.Walang kaalam-alam ang mga nayon sa hilaga.

It's coming down. By the river mouth.Bumababa na siya. Sa may wawa ng ilog.
Some say the village of Tagdon, which means "landing", got its name from where the bird came down.Sabi ng ilan, sa paglapag ng ibon nanggaling ang pangalan ng nayong Tagdon, na ang ibig sabihin ay "paglapag".
Can you get us there?Kaya mo ba kaming dalhin do'n?
Two days on foot. For it, a few wingbeats.Dalawang araw kung lalakarin. Ilang kampay lang sa kanya.

The stream, I said.Hanggang sapa lang, sabi ko.
And they all came back, Father.At nakauwi po silang lahat, Ama.
Long before the Spanish came, people in the islands chewed betel nut with leaf and lime. It stained their lips red.Bago pa dumating ang mga Espanyol, ngumunguya na ang mga tao ng nganga na may dahon at apog, kaya pumupula ang mga labi nila.
Our spears just bounce off it.Tumatalbog lang ang mga sibat natin.

It'll come back. It knows where we are now.Babalik 'yan. Alam na niya kung nasaan tayo.
Where do I find more men by morning?Saan ako kukuha ng mas maraming tao bago mag-umaga?
Bulusan. Look at the sea.Bulusan. Tingnan mo ang dagat.

They came at dawn, from the west.Dumating sila pagbukang-liwayway, mula sa kanluran.
Those aren't fishing boats.Hindi pangisda ang mga bangkang 'yan.
End of Chapter 2.Katapusan ng Kabanata 2.