Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Ex Ko, Karibal Ko sa Batchoy English Filipino

Chapter 1: May Nagpakulo Nito

6 min read

"Junjun, nilakasan mo ba 'yung apoy?"

"Huo, Ate. Alas-dos, para mas mabilis maluto."

Alas-kuwatro pa lang ng umaga, amoy-sunog na ang sabaw. Nakadungaw si Bea Tamayo sa malaking kaldero ni Lola Charing. Sa ilalim galing ang amoy. Kumukulo pa, may kulay-abong bulang paikot-ikot sa ibabaw. Sa loob ng singkuwenta taon, hindi hinayaang kumulo ni Lola ang sabaw niya. Ni minsan.

"Hindi 'yan pinakukuluan ni Lola."

"Alam ko, Ate." Halos pabulong na si Junjun. "Akala ko kasi mas okay kung mabilis."

"Okay ang mabilis sa jeep. Hindi sa sabaw."

Seventeen na si Junjun, pero puro siko pa rin. Butas sa balikat ang lumang basketball jersey niya. May sandok sa isang kamay, phone sa kabila. Doon siya tumingin sa phone. Baka may maidadahilan 'yon para sa kanya.

Hininaan ni Bea ang apoy hanggang maliit na asul na bilog na lang. Kinuha niya sa lata ang skimmer at sinalok ang bula. Kusa nang gumalaw ang braso niya. Marunong pa pala siya.

Six years old siya nang tanungin niya si Lola kung bakit ang tagal nitong mag-skim. Itinaas lang ni Lola ang reading glasses sa puting buhok. Dapat daw, sa linaw ng sabaw, makikita mo pati mga kasalanan mo.

Kung gano'n, ligtas ang lahat sa sabaw na 'to. Nag-skim pa si Bea.

May isang bumbilyang nakasindi sa puwesto sa kabila ng madilim na pasilyo. May nagluluto na roon, nakatalikod. Hindi na niya inusisa. Unahin muna niya ang kaldero nila. Baka sakali pang maisalba.


Nag-vibrate ang phone niya. Nasa screen pa rin ang text ni Nanay mula alas-tres y medya.

Day, pakibuksan mo ang puwesto. Masama ang gabi ni Lola, dito muna ako sa kanya. Nandiyan si Junjun. Sorry, anak.

Ito pala ang launch niya. Bente-nuwebe na siya, brand manager sa Ortigas, may sariling parking slot pa. Pero heto siya ngayon sa La Paz Public Market. Naka-puting sneakers na mas mahal pa sa isang linggong benta rito.

BATCHOYAN NI LOLA CHARING, SINCE 1971. Iyon pa rin ang karatula mula pagkabata niya. Matingkad ang pulang letra, pero ang dating puting pintura, parang matabang na tsaa na ang kulay. Tinakpan ng bond paper ang lumang presyo. Ballpen lang ang ipinangsulat ng bago.

Sayang ang produkto sa packaging. 'Yon, kaya niyang ayusin.

"Ate." Nakatingin si Junjun sa sneakers niya. "Mamamatay 'yan dito."

"Good morning din sa 'yo, Junjun."

"Sinasabi ko lang, Ate. Kumakain ng sapatos 'tong sahig. Kinain nga nito 'yung tsinelas ng Tita ko."

Alas-singko, maingay na ang palengke. Dumating ang mga kariton ng isda galing pantalan. Sa labas, huminto ang isang mahaba at mababang jeep na pilak ang nguso. May dalawang babaeng galing night shift sa call center na pumasok, naka-cardigan pa at antok na antok.

Dumiretso sila sa puwesto sa kabila. Ni hindi tumingin sa counter ni Bea.

Doon lang niya sinipat nang mabuti ang katapat. Bago ang lahat. Steel na counter, puting tiles, printed na menu board: SUAREZ BATCHOY. REGULAR. SPECIAL. SPECIAL WITH EGG. FREE REFILL SABAW.

Lima na ang nakapila. Matangkad ang nagluluto, naka-puting shirt at nakatalikod pa rin.

"Sino 'yon?"

Biglang ang daming kailangang gawin ni Junjun sa miki.

"Junjun."

"Ate, hahatiin ko na ba 'yung miki?"

"Sino'ng nagbukas ng batchoyan sa tapat mismo ni Lola?"

"Nagbukas siya noong November." Sa miki pa rin nakatingin si Junjun. "Masarap, Ate. I mean, hindi mas masarap kaysa sa atin. Iba lang."

"Iba paano?"

"Iba na binibili ng tao, Ate."


Isang matandang jeepney driver ang unang umupo sa plastic na bangkito nila. "Day," tawag niya kay Bea.

Medyo nanginginig pa ang kamay niya habang isinasawsaw niya ang sariwang miki sa salaan. Inalog niya para maalis ang tubig bago inilagay sa mangkok. Baboy at atay, saka dinurog na chicharon mula sa malaking garapon. Pritong bawang. Dahon ng sibuyas. Sabaw sa huli, para uminit at bumango ang lahat.

"Nami," sabi ng matanda pagkakain ng miki. Masarap daw. Pero gano'n din ang tono mo kapag pinupuri ang drawing ng bata. Kabayo raw, kahit mukhang aso.

Kalahati ng sabaw ang iniwan niya. Wala ring hininging refill.

"Kumusta si Nang Charing?" tanong niya habang nagbabayad.

"Nagpapahinga po sa bahay, Manong."

"Sabihin mo, ipinagdadasal siya ni Manong Ising." Tumingin siya sa mangkok, saka kay Bea. Ang bait pa naman ng mukha. "At sabihin mo, nami-miss na siya ng sabaw."

Wala na si Manong Ising, nakatayo pa rin si Bea na hawak ang sandok.

Siyam na ang pila sa kabila. Tumawa ang lalaking naka-puti sa sinabi ng isang babae. Hindi pa rin niya makita ang mukha. Pero parang kilala niya ang galaw: mabilis, walang taranta, tuloy lang ang sandok. Saan nga ba niya nakita 'yon? Parang kantang kabisado niya dati pero hindi na maalala ang pamagat.

"Junjun, bantayan mo muna 'yung counter."

"Sa'n ka pupunta, Ate?"

"Market research."


Presyo lang ang titingnan niya. 'Yon ang sabi niya sa sarili habang tumatawid sa basang sahig para pumila sa dulo.

Mas mura ng sampung piso ang regular kaysa kay Lola. May extra chicharon ang special. Sa tabi ng kaha, may maliit na karatulang maayos ang sulat-kamay: Broth cooked 12 hours. Never boiled.

Binasa niya ulit. Kay Lola 'yon. Patakaran ni Lola, ginawa nitong slogan at itinapat pa sa kanila.

Lumingon ang lalaki para maglapag ng mangkok. Una niyang nakita ang kamay. May luma at makintab na peklat ng paso sa likod ng kaliwa.

Saka ang mukha.

Maikli na ang buhok, gupit-seaman. May mga guhit na sa gilid ng mata. Pero 'yung bibig, ganoon pa rin. Naputol ang ngiti nang tumingala siya kay Bea.

Tumutulo ang sabaw mula sa sandok na hindi niya maibaba.

Elias Suarez.

Ten years na. Martes noon, noong Hunyo. Sabi ni Eli, hihintayin niya si Bea sa gate ng university pagkatapos ng huling exam niya. Si Bea ang naghintay hanggang ikandado ng guard ang gate nang gabing 'yon.

Two days pa bago niya nalaman sa nakababatang kapatid na babae ni Eli na wala na ito. Maynila raw, tapos barko. Pagkatapos no'n, wala nang makapagsabi kung nasaan. Walang sulat. Walang paalam. Sampung taon, ni isang salita wala.

Ibinaba ni Eli ang sandok. Lumabas siya sa counter, nilampasan ang mga customer at tumawid diretso sa puwesto ni Lola. Walang hello. Binuksan niya ang lumang kaldero at sumilip.

Humabol si Bea. Lumalangitngit ang sneakers niya sa basang sahig.

"Excuse me. Private property 'yan."

Kinuha lang ni Eli ang skimmer. Isang pasada sa ibabaw ng sabaw, saka siya sumimangot sa kulay-abong bulang nasalo.

"May nagpakulo nito."

Napasinghap si Junjun. Biglang sa kisame naman siya interesado.

"Salamat sa libreng audit," sabi ni Bea. "Puwede ka nang bumalik sa kaldero mo."

Maingat na ibinalik ni Eli ang takip. Gano'n din kung gawin ni Lola. Saka niya tiningnan si Bea, matagal, gaya ng dati kapag may kalderong hindi pa niya matantya.

"Nag-uli ka gid," mahina niyang sabi. Umuwi ka talaga.

Bumalik siya sa mga customer niyang naghihintay.

Naiwan si Bea sa tabi ng kaldero, kumakabog ang dibdib. Sinilip lang naman ni Eli ang kalaban. 'Yon lang.

Pero teka. May mali.

Hindi nagulat si Eli. Ni saglit. Hindi man lang nagtanong kung sino na ang nagpapatakbo ng puwesto ni Lola.

Alam na pala ni Eli na uuwi siya.

Next: Chapter 2, Labing-isang Mangkok

Read chapter 2