Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Ex Ko, Karibal Ko sa Batchoy English Filipino

Chapter 8: Cash Lang

7 min read

Pumikit lang si Lola. Walang sagot. Nakapatag pa rin ang kamay niya sa dibdib nang huminto ang van sa tapat ng bahay.

Nang gabi ring 'yon, nasa baitang sa likod ng bahay si Nanay Lorna. Nagtutupi ng mga damit na nakatupi na.

"'Nay. Ano'ng kailangan kong patawarin kay Lola?"

"Wala, Day. Nagugulo ng stroke ang mga salita niya. Sabi 'yan ng doktor." Pinatag ni Nanay ang isang tuwalya. "Kahapon nga, Nonoy ang tawag niya sa electric fan."

"Hindi siya nalilito. Sa akin siya nakatingin."

"Matanda na siya, may sakit pa. Masama rin ang loob niya dahil sa puwesto." Binuhat ni Nanay ang basket. "Hayaan mo na siyang magpahinga. Kumain ka na ba? May pancit sa ref."

"'Nay."

"Masarap 'yung pancit."

Pareho sila ng itinatago. 'Yung isa, halos hindi makapagsalita. 'Yung isa, pancit ang sagot.

"Sinabi po sa inyo ni Junjun 'yung taga-Maynila, 'no?"

Huminto si Nanay sa may pinto. "Gusto raw bilhin ang puwesto. Magkano?"

Sinabi ni Bea. Walang imik si Nanay, nakatingin sa madilim na bakuran. Walang laman ang sampayan.

"Apat na raan," mahina niyang ulit. Para bang nakalimutan niyang may kausap siya.

Saka siya natauhan. "Hindi magbebenta ang Lola mo. Kahit kailan."

Pumasok na siya. Nasa likod na bulsa pa ni Bea ang card ni Raymond. Madrama naman kung itatapon pa niya.

Buong gabi, ramdam niya ang tigas no'n. Kasya pala sa bulsa ang four hundred thousand.


Lunes na. Walang miki.

Alas-kuwatro dapat dumarating ang delivery boy. Naka-bisikleta, mainit pa ang dalang sariwang egg noodles. Alas-kuwatro y medya na, wala pa rin. Pagsapit ng alas-singko, tinawagan ni Bea ang numero sa notebook ni Lola.

Walang sumagot.

"Junjun, ikaw muna ang mag-alis ng bula sa sabaw. 'Wag mong gagalawin ang apoy."

"Ate, paano kung..."

"'Wag mong gagalawin ang apoy."

"Okay, Ate. Titingnan ko lang."

Apat na kalye ang nilakad ni Bea papunta sa pagawaan ng miki. Berdeng gate. Amoy harina at itlog, may matapang na amoy ng lye water.

Nasa mesa si Nang Lourdes, nakasalamin, katabi ang calculator. Mga setenta anyos na. Kuwarenta taon na siyang nagsu-supply ng miki kay Lola.

"Day."

Hinubad niya ang salamin. Sa mukha pa lang niya, alam na ni Bea.


Twenty-three thousand pesos. Hindi pa nababayaran ang account mula Marso.

Ang bait pang maningil ni Nang Lourdes. Mas gusto tuloy ni Bea na sumiksik sa ilalim ng mesang bakal, doon sa harina.

"Sa susunod na linggo raw, sabi lagi ng nanay mo. E nagkasakit ang Lola mo. Paano ko naman sisingilin?" sabi ni Nang Lourdes. "Pero natatakot na ako, Day. May mga naririnig ako tungkol sa puwesto n'yo. Cash na tayo mula ngayon."

"Ano po'ng naririnig n'yo?"

"Kuwentuhan lang. Tsismis sa palengke." Sa calculator na siya nakatingin.

Sinundan ni Bea ang tingin niya. May business card sa ilalim. 'Yung logo, mangkok na iisang guhit lang.

"Nang Lourdes. Taga-Maynila po ba ang nagbigay n'yan?"

Tinakpan agad ng palad ang card.

"Tinanong lang niya kung magkano ang utang n'yo sa akin, Day. Hindi niya sinabing itigil ko." Nakayuko pa rin si Nang Lourdes. "Pero taga-Maynila na ang nagtatanong sa akin tungkol sa utang n'yo. Siyempre matatakot ako."

Binuksan ni Bea ang wallet. Six thousand two hundred. Alas-tres darating si Manong Berto. Two thousand four hundred naman ang sa kanya.

Tatlong kilo lang ang binili niyang miki. Kakayanin ang isang umaga. Basta matumal.


Hindi naman matumal.

Unang maaraw na Lunes pagkatapos ng ulan. Parang sabay-sabay naghanap ng batchoy ang buong Iloilo. Alas-sais pa lang, may nakaupo na sa counter.

May dalawang estudyante ring dumating. Sabi raw ng kaklase nila, mas masarap ang chicharon dito sa lumang puwesto. Totoo na ngayon. Sa supplier ni Eli sa Jaro galing.

Marami lang kasi siyang supply, isip ni Bea. Kaya namimigay. Free sample, gaya ng ibang brand.

Alas-otso kuwarenta, dumukot siya sa supot. Wala. Ilalim na lang ang nahawakan niya.

Apat ang nasa mga bangkito. Dalawa pa ang nakatayo. Mula sa supot, napatingin siya sa mga estudyanteng tumatawa habang may pinapanood sa iisang phone.

"Sorry po talaga. Ubos na po ang miki."

"Ubos?" Nakatingin sa kanya ang matandang naka-barong. "Hindi pa nga alas-nuwebe."

"Alam ko po. Sorry po. Balik na lang po kayo bukas."

Halata sa mukha ng lalaki ang iniisip niya. Singkuwenta taon nang pinakamagaling na batchoyan sa La Paz. Ngayon, wala nang noodles bago mag-alas-nuwebe.

Umiling siya at tumawid sa kabila. Sumunod ang iba. Tahimik pa, magagalang. Mas masakit tuloy kaysa kung pinagsigawan siya.

Nagsasandok lang ng sabaw si Eli sa kabila. Hindi tumingala. Pero nang ingusong ituro ng naka-barong ang puwesto ni Bea, huminto sandali ang sandok sa ibabaw ng kaldero.

Isang minuto lang, nasa dulo na ng counter niya si Eli. Nagpupunas ng kamay sa towel.

"May sobra akong miki. Limang kilo. Kunin mo. Makakabukas ka ulit pagsapit ng alas-diyes."

"Nasa 'yo na mga customer ko. Pati noodles, sa 'yo pa manggagaling?"

"Dumaan sila rito papunta sa akin. Hindi ko sila kinuha."

"Bumalik ka na sa puwesto mo, Eli."

"Bea. Madaldal 'yung lalaking 'yon."

"E di hayaan mo." Tinalikuran niya si Eli. "Hindi ko kailangan ang noodles mo. Pati supplier mo ng chicharon. Pati pagbuhat mo kay Lola sa hagdan."

Walang sumagot. Hindi siya lumingon. Ayaw niyang makita ang mukha niya.

"Okay," mahina niyang sabi sa wakas.

Bumalik si Eli sa kabila. Umupo naman si Bea sa kahon sa likod ng puwesto. Inilabas niya ang card.

"Ate, 'wag."

Iba ang boses ni Junjun. Hawak pa niya ang basang mangkok. Takot ang mukha niya.

"Pag binili niya 'to, hindi na nila ako kukunin, Ate. Wala akong training."

Ibinalik ni Bea ang card sa bulsa.


Alas-onse, pinapunta niya si Junjun sa bangko. Magwi-withdraw sa ipon niya sa Maynila, pambayad kay Manong Berto sa alas-tres.

Isang oras bago nakabalik si Junjun. Kasama na niya ang anak ni Nang Lourdes. Malaking lalaki, mga kuwarenta anyos, mahiyain. Naka-hairnet pa. Dalawang malaking supot ng miki ang inilapag niya sa counter. Tiglilimang kilo, sariwa, mainit pa.

"Hindi ako umorder niyan. Hindi ko 'yan mababayaran," sabi ni Bea. "Kasasabi ko lang sa nanay n'yo."

"Hindi, hindi, Day." Nahihiya siyang ngumiti. "Pinapasabi ni Nanay, bayad na ang account. Lahat mula Marso. Cash, kaninang umaga."

"Sino'ng nagbayad?"

Ngumuso siya sa kabila. "'Yung guwapo. Dumating siya pagkaalis mo."

May inaasikasong customer si Eli. Hindi lumingon.

Bago pa siya maubusan ng miki, nagbayad na pala si Eli. Tapos lumapit pa sa kanya. Hinayaan pa niyang sigawan siya.

Kinamot ng anak ni Nang Lourdes ang ulo. Nagulat pa nang makapa ang hairnet. Saka umuwi.

Nasa mainit na mga supot pa rin ang kamay ni Bea. Pati si Eli, may hawak nang parte niya. Lahat sila, may gustong makuha sa puwesto ni Lola.

Teka. 'Yung card. 'Yung kamay ni Nang Lourdes na biglang tumakip doon.

Tinawagan niya si Mang Totoy.

"Mang Totoy, si Bea po. May tanong lang po ako. May taga-Maynila po bang pumunta sa inyo? Puting shirt, magandang relo?"

Matagal na panaga lang ang naririnig niya.

"Noong Sabado. Tinanong niya kung magkano ang utang sa akin ni Nang Charing," sabi ni Mang Totoy. "Tapos kung puwede kong ibenta sa kanya ang account."

"Ibenta po? Sa kanya?"

"Mas mabuti raw ang cash ngayon. Kaysa baka sa susunod na buwan." Bumagsak ang panaga. "Hindi ako umoo, Day."

Nagpasalamat si Bea at ibinaba ang phone. Binuksan niya ang notes app. Pulang minus. Si Manong Berto. Si Mang Totoy. Si Nang Lourdes. Pati renta, may atraso.

Ginagawa rin 'to sa Maynila. May malaking kumpanyang may gustong maliit na tindahan. Puwedeng hindi na ang tindahan ang bilhin. Utang muna. Pag sila na ang pinagkakautangan, saka sila maniningil.

Kaya pala. Hindi four hundred thousand ang ipambibili ni Raymond sa puwesto ni Lola. Kinukuha niya ang mga utang nila, paisa-isa.

Kung hawak mo na lahat ng utang pagdating ng hearing, halos libre mo nang makukuha ang puwesto.

Chapter 9: Tomorrow at 6:00 AM.

All chapters