Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Ex Ko, Karibal Ko sa Batchoy English Filipino

Chapter 3: Dalawang Libo't Apat na Raan Araw-Araw

6 min read

Alas-tres mismo huminto ang pulang motor sa entrance ng palengke. Umuugoy pa ang plastic na rosaryo sa manibela nang tumingala si Eli Suarez mula sa kaldero niya sa kabila ng pasilyo.

Motor muna ang tiningnan niya, saka ang counter ni Lola. Nagpatuloy siya sa pagsandok, pero mas mabagal na.

Usisero talaga. Nakita 'yon ni Bea.

Mga sisenta anyos ang bumaba sa motor. Bilugan, naka-polo shirt na nakasuksok sa plantsadong pantalon. May gintong singsing sa hinliliit at maliit na itim na notebook sa bulsa. Habang naglalakad sa pasilyo, isa-isa niyang binati ang mga tindera. Kabisado niya ang pangalan ng lahat.

"Palangga!" sa tindera ng tuyo. Mahal, kung tawagin niya. "Palangga!" naman sa tindera ng bigas. Pagdating kay Manang Fe, "Ay, ang paborito ko."

"Ang paborito mo, kung sino'ng nagbabayad," sabi ni Manang Fe. Ni hindi tumingala.

Humagalpak ang lalaki. Akala mo ngayon lang nakarinig ng ganoong biro. Pagharap niya kay Bea sa counter ni Lola, nakangiti pa rin. Mukha namang totoong natutuwa. Mas mahirap 'yon.

"Ikaw siguro 'yung taga-Maynila. Si Beatriz." Si Manong Berto na nga. "Pinapakita sa akin dati ng Lola mo ang graduation picture mo. Proud na proud siya sa 'yo."

"Magandang hapon po, Manong."

"Wala ang Nanay mo ngayon?"

"Kasama po si Lola. Ako na lang po ang kausapin n'yo."

"Mabuti, mabuti. Mas okay ang bagong kausap."

Dinilaan niya ang hinlalaki bago binuksan ang notebook at iniharap kay Bea. Puro numero at petsa. May mga tsek, pero mas marami ang walang marka.

"150,000 pesos ang hiniram ng Nanay mo noong April. Five-six, alam mo na."

"Alam ko po kung paano ang five-six."

"Siyempre, nag-aral ka." Tinapik niya ang pahina. "Kaso ang dami n'yong araw na walang bayad, palangga. Noong na-stroke ang Lola mo, isang linggo kong pinatigil ang tubo. Hindi naman ako halimaw. Pero 'yung penalty, sistema 'yan."

"Kaninong sistema po?"

"Akin." Ngumiti siya. "May 144,000 pa. Sixty days. 2,400 pesos kada araw."

Alam na ni Bea ang laman ng kaha. Binilang niya kaninang alas-dos: 2,310 pesos. Wala pang bawas para sa buto, miki at sahod ni Junjun.

"At kapag po may araw na hindi kami nakabayad?"

Isinara ni Berto ang notebook, ipinasok sa bulsa at ibinutones pa.

"Singkuwenta taon na ang pangalan ng Lola mo sa puwestong 'yan. Magandang pangalan. May mga kaibigan ako sa market office. Minsan, kapag hindi makabayad ang may hawak ng puwesto, iba na ang pumapalit." Dalawang tapik sa counter. "Kaya hindi tayo lalaktaw kahit isang araw. Okay, palangga?"

Tatlong libo na lang ang laman ng wallet ni Bea mula sa airport. Doon niya kinuha ang 2,400 at inilapag sa counter.

Dalawang kamay na tinanggap ni Berto ang pera, may yuko pa, parang paring tumatanggap ng alay. Nilagyan niya ng tsek ang notebook. Paalis na sana, pero huminto at tumingin sa Suarez Batchoy sa kabila ng pasilyo. Numipis ang ngiti.

"'Yan, two months lang, bayad na sa akin. Ang bilis. May utang din sa akin ang pamilya Suarez, noon pa. Tanungin mo siya minsan." Kumindat siya kay Bea. "Kita tayo bukas, palangga. Sabihin mo sa Lola mo, ipinagdadasal ko siya."

Puro dasal na lang para kay Lola ang buong siyudad. Sana may magbayad din ng utang niya.


"Two weeks, Beatriz."

Nasa nakataob na kahon si Bea sa likod ng puwesto, nakatakip ang isang kamay sa kabilang tainga. Kahit sa ingay ng palengke, rinig niya ang pagta-type ni Gretchen sa kabilang linya. Hindi yata humihinto sa pagta-type ang boss niya.

"Sa twenty-eighth ang product launch. Kailangan kita sa room na 'yon."

"Dito ko na gagawin 'yung slides. Sasali na lang ako sa video call."

"Hindi mo matitikman ang chicken sa video call."

"Puro sabaw naman ang tinitikman ko rito. Gumagaling na nga ako."

Tumigil ang pagta-type.

Hindi malambing si Gretchen, pero patas. Noong pumutok ang appendix ni Bea sa gitna ng budget meeting, siya mismo ang nagmaneho papuntang ospital. Hindi umalis hangga't hindi tapos ang operasyon.

"Two weeks," ulit ni Gretchen. "Tapos mag-usap tayo."

Pagkababa ng tawag, pumikit muna si Bea. Nang dumilat siya, nasa dulo na ng counter si Eli Suarez. May hawak na mabigat na plastic bag.

'Yung pangako niya kay Nanay. Pero teka, si Eli naman ang lumapit. Hindi siya. May pagkakaiba 'yon sa batas, siguro.


"Chicharon." Ibinaba ni Eli ang bag sa counter. "Paubos na 'yung sa garapon mo. Nakita ko pagbukas ko kaninang umaga."

"Binabantayan mo 'yung garapon ko?"

"Nakaharap sa puwesto ko. Mahirap hindi makita."

Isang kilong chicharon. Magandang klase pa, mapusyaw na ginto at malalaki ang lobo.

"Sa Jaro 'yung supplier ko. Martes at Biyernes gumagawa. Ibibigay ko sa 'yo 'yung number."

"Hindi ko kailangan."

"E saan ka kumukuha?"

Bumuka ang bibig ni Bea. Wala rin siyang naisagot. Si Nanay kasi ang nagpupuno ng garapon.

Nakita 'yon ni Eli. Hindi man lang ngumiti. Salamat sa awa, mas nakakainis tuloy.

"Magkano ang utang mo kay Berto?"

"Wala kang pakialam do'n."

"Kalahati ng pasilyo, sinisingil niya. 'Yung sa bigas. Si Nang Linda sa tuyo. Ako rin, two months bago ko nabayaran."

Isinandal niya ang balakang sa counter. Ganoon din siya sumandal noon sa gate ng university.

"Hindi siya masamang tao. Magaling lang talaga sa math."

"Magaling din ako sa math."

"Alam ko. Ikaw gumawa ng food costing homework ko buong semester."

"Fishball lang ang bayad mo."

"Sulit naman."

"Sa 'yo. May utang ka pa ngang mga four hundred na fishball sa akin."

Ngumiti si Eli, 'yung medyo tabinging ngiti. Saglit lang, hindi pa naisulit ni Bea ang pagkainis. Isang segundo, parang nawala ang ingay ng palengke.

Saka kumalabog sa lababo ang patong-patong na mangkok ni Junjun. Ayan, maingay na ulit.

"Sorry, Ate! Tumalon 'yung mga mangkok!"

"Sa 'yo na 'yang chicharon," sabi ni Eli. "Bayad sa unang sampung fishball."

Good sportsmanship lang 'yan. Mabait sa talunan. Wala naman siyang talo sa pagbibigay ng chicharon, sabi ni Bea sa sarili.

Tumalikod na si Eli. Dapat hinayaan na lang niya. Kaso buong gabi siyang hindi pinatulog ng tanong na 'to.

"Paano mo nalaman?"

Huminto siya.

"Kahapon, alam mo agad kung sino'ng may hawak ng puwesto. Hindi si Junjun ang nagsabi. Hindi rin si Nanay. Sino?"

May kariton ng isdang dumaan sa gitna nila. Amoy yelo at dugo. Nakalampas na, tahimik pa rin si Eli. Akala ni Bea hindi na siya sasagot.

"Ang Lola mo."

"Halos dalawang salita lang ang kaya ni Lola."

"Noong May pa. Three weeks bago siya na-stroke." Itinuro niya ang plastic na bangkito sa counter. "D'yan siya umupo. Uuwi ka raw pagdating ng July. Ikaw na ang hahawak ng puwesto."

"Paano niya nalaman? Ako nga, hindi ko alam 'yon."

"Hindi ko rin alam." Dahan-dahan niyang tinupi ang towel, isang tupi lang. "Pero sigurado siya. Sinabi niya mismo kung ano'ng gagawin ko pagdating mo."

"Ano?"

Bumuka ang bibig ni Eli, pero wala siyang sinabi. Sa kaldero niya tumingin, parang may tumawag doon. Saka naglakad palayo.

"Eli! Ano'ng sinabi niyang gawin mo?"

"Tanungin mo siya," sabi niya nang bahagyang lumingon. Pagbalik niya sa puwesto, natakpan na siya ng pila ng mga customer.

Next: Chapter 4, Ang Nawawalang Pahina

Read chapter 4