Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Ex Ko, Karibal Ko sa Batchoy English Filipino

Chapter 5: Tagas

7 min read

Pumugak ang apoy sa pangalawang burner. Saka namatay.

Gas. Naamoy muna ni Bea bago niya naintindihan ang nangyayari. May tulo mula sa yero, diretso sa kalan. Namatay ang apoy sa tubig-ulan, pero tuloy pa rin ang singaw ng gas.

"Ate!" sigaw ni Junjun.

"Alam ko, alam ko!" Pinihit niya ang valve. Ayaw. Luma na, madulas pa sa mantika at ulan. Natalsikan ang mga braso niya ng tubig mula sa kalan. Lalong tumapang ang amoy ng gas, may halong tamis.

Pumatong ang kamay ni Eli sa kamay niya. Mahahabang daliri, may lumang peklat ng paso. Isang madiing pihit lang, tumigil ang sirit.

"Labas," sabi ni Eli. "Kayong dalawa. Hayaan n'yong mawala ang gas."

"Puwesto ko 'to."

"E di tumayo ka sa labas ng puwesto mo."


Martes pa nagsimula ang habagat. Tatlong araw na, wala pa ring tigil ang ulan. Kulay-abo, pahampas mula sa dagat, halos pahalang. Kulay-kape na ang baha sa mga kalye ng La Paz. Sa lakas ng kalampag sa lumang yero ng palengke, pasigaw na pati pagbili ng bigas.

Takbuhan papasok ang mga taga-opisina, basa ang mga balikat. Gusto nilang may mainit na mahawakan sa magkabilang kamay. Panahon ng mainit na batchoy.

Kaso lampas lahat sa counter ni Bea. Sa Suarez Batchoy humaba ang pila.

Tatlong beses pa niyang tinanong si Lola tungkol sa pinilas na pahina. Tatlong beses ding humarap sa pader si Lola.

Nasa pasilyo na sila ni Junjun, naghihintay na mawala ang gas. Ang lakas pa rin ng kabog ng dibdib ni Bea. Pati paghawak ni Eli, ramdam pa niya. Ibinulsa niya ang kamay. Baka mahalata pa.

"Marso pa sira 'yang dugtungan ng yero." Nakatingala si Eli. "Sinabi ko sa Nanay mo. Sabi ko, aayusin ko."

"Tapos?"

"Ayaw niya. Ayaw raw niya ng tulong ko." Nagkibit-balikat siya. "Dalawang beses niyang sinabi."

Buti nga, naisip ni Bea. Buti may isang babae sa pamilya nila na may standards.

"So kasalanan ko na ngayon kasi wala ako rito."

"Hindi ko sinabi 'yan."

"'Yan ang iniisip mo."

"Ang iniisip ko," sabi ni Eli, "may hagdan ako."


Pagkaalis ni Eli para kunin ang hagdan, itinutok ni Manang Fe ang gunting sa sulok ng counter ni Lola. Buong umaga na siyang naggugupit ng dahon ng saging para sa puto. Mas madalas pa niyang kausapin ang mga dahon kaysa ang mga tao.

"Nakikita n'yo 'yang sulok na 'yan?" tanong niya sa mga dahon. Tapos tumingin siya kay Bea. "D'yan ka dati umuupo. Pagkatapos ng klase, naka-asul na palda, halos nakabaon ang mga siko sa chicharon."

"Naaalala ko po, Manang."

"At d'yan naman siya." Lumipat ang gunting sa katabing bangkito. "'Yung anak ni Nang Dolor, na may tindahan ng tuyo rito noon. Ang payat-payat, laging gutom. Dalawang taon 'yang pinakain nang libre ng Lola mo. Para raw siyang asong gala."

May tig-isang mangkok si Junjun sa mga kamay. Hindi na niya maibaba. Aba, may tsismis.

"Tapos disisiyete ka na, disinuwebe siya," tuloy ni Manang Fe. "HRM ang kurso niya, at dito niya dinadala ang mga notebook niya. Nag-aaway kayo sa mga numero niya tuwing hapon. Tawag sa inyo ng buong pasilyo, 'yung dalawa sa counter."

"Manang Fe, please."

"Huo, huo, patapos na ako." Naggupit pa siya ng isang dahon. "Tapos nawala siya. Walang paalam, wala." Tumigil ang gunting. Matalas ang mga mata niya. "Hindi mo alam kung gaano kabigat 'yon sa mga tao rito, Day. Isang buwang hindi ngumiti ang Lola mo."

"Marami siyang sinaktan," sabi ni Bea.

"Huo." Bumalik si Manang Fe sa dahon ng saging. "'Yan nga ang sinasabi ko."

Gustong itanong ni Bea kung ano'ng ibig sabihin no'n. Pero bumalik na si Eli, dala ang hagdan, at nakahinga na ulit si Junjun.


Itinayo ni Eli ang hagdang aluminum sa ilalim ng tulo. Dinidiinan muna niya ang bawat paa sa naipong tubig para siguradong matatag. Saka siya umakyat sa bakal na balangkas ng bubong. Sanay na sanay, walong taon ba naman sa mga hagdan ng barko. May dalang sealant at kapirasong goma, sumiksik siya sa pagitan ng dalawang biga.

"Hawakan mo," sabi niya.

"Hawak ko na."

"Hawakan mo nang maayos. Kapag nahulog ako sa sabaw mo, masisira ang lasa."

"Hindi na 'yan lalala pa."

Tumawa si Eli sa dilim sa itaas. Rinig pa rin ni Bea kahit malakas ang ulan. Nakakainis. Bakit kabisado pa rin niya ang tawang 'yon?

Kay Eli bumabagsak ang tulo, sa mukha at balikat, bago umabot kay Bea. Two minutes pa lang, basang-basa na silang dalawa. Dikit na dikit sa likod ni Eli ang gray na t-shirt. Napatingin si Bea sa mga braso niyang nakaangat.

Sa mga kamay niyang nakahawak sa hagdan na lang siya tumingin. Maganda naman ang hagdan. Maraming puwedeng tingnan sa hagdan.

"Bakit ka bumalik?" tanong ni Eli mula sa bubong.

Nabigla si Bea. Hindi na nakapagpalusot. "Kailangan ako ni Lola, at hindi kaya ni Nanay mag-isa. May kailangang umuwi."

"Maganda ang trabaho mo sa Maynila."

"Meron pa rin ako no'n. Two weeks leave lang ako." Nakalunok siya ng tubig-ulan. "'Yon ang tamang gawin."

"Ang umuwi."

"Oo. May mga taong umuuwi, Eli."

Hindi niya sinagot 'yon. Idiniin niya ng hinlalaki ang strip ng goma sa dugtungan. Numipis ang agos, naging patak, tapos tumigil.

"Laging may nangangailangan ng pera," sabi niya.

Napatitig si Bea sa kanya. "Ano'ng ibig mong sabihin?"

Wala siyang sagot. Maingat niyang pinantay ang sealant hanggang dulo. Ganoon naman siya lagi kapag may ginagawa.

Bumaba siya nang dahan-dahan. Paglapag sa naipong tubig, nasa harap na siya ni Bea. Ang lapit. Kita pati mga patak sa pilikmata niya.

"Eli, ano'ng ibig sabihin no'n? Sino'ng nangailangan ng pera?" Naalala niya si Manong Berto at ang manipis nitong ngiti. "Pamilya mo ba? Sabi ni Berto, may utang daw sa kanya dati ang pamilya Suarez."

Parang sasagot na si Eli. Nagbago ang mukha niya, bahagyang bumuka ang bibig. Umangat din ang kamay, pero hindi niya itinuloy.

Sa halip, tiniklop niya ang hagdan. "Ang daldal ni Berto."

"Hindi sagot 'yan."

"'Yan lang ang meron ako." Pinasan niya ang hagdan. "Tuyo na 'yung burner mo. Sindihan mo sa kaliwa. Sumasabit 'yung kanan."

Binitbit niya ang hagdan pabalik sa puwesto niya sa kabila ng pasilyo.

Pera. 'Yon na naman, isip ni Bea. Pera lagi ang dahilan ni Eli.

Hindi na niya tiningnan ang bubong. Wala nang tumutulo sa kalan ni Lola.


Tumigil ang ulan nang alas-dos, parang may nagsara ng gripo.

Binibilang ni Bea ang laman ng kaha nang may dumating na binatang naka-ID ng market office. May hawak siyang mahabang puting envelope at payong na tumutulo pa. Tiningnan niya ang karatula sa puwesto, tapos ang listahan sa kamay niya.

"Tamayo, Rosario?" tanong niya.

"Apo po niya ako."

"Pakipirmahan po dito." Iniabot niya ang clipboard. "Notice po ito para sa may hawak ng puwesto."

"Good news ba 'yan?"

Tumingin siya sa sapatos niya. "Galing po sa office, Ma'am."

Pumirma si Bea. Habang naghihintay ang binata, binuksan niya ang envelope. Isang pahina lang, may seal ng siyudad sa itaas. Pormal ang sulat, pero malinaw ang ibig sabihin: three months nang walang bayad sa renta. May hearing sa market office. Bayaran nang buo bago 'yon, kung hindi, puwedeng sa iba na ibigay ang puwesto.

Tiningnan niya ang petsa sa ibaba. Thirty days na lang.

Pag-angat ng tingin niya, nandoon si Manong Berto sa entrance. Nakasandal sa pulang motor. Ngayon lang 'to nauna sa oras. Ni hindi tinitingnan ang notebook. Kay Bea lang nakatingin, nakangiti.

Itinapat niya ang dalawang daliri sa noo, parang maliit na saludo.

"Ipinagdadasal kita, palangga!" sigaw niya.

Next: Chapter 6, Apat na Raang Libo

Read chapter 6