Chapter 6: Ang Alok ng Datu
Hindi basta umaakyat sa bahay ng datu ang taga-Lunok. Kailangang ipatawag ka muna. Isang oras pa lang ang nakaraan mula nang unang umakyat doon si Linaw, may dalawang bantay sa likod. Hanggang ngayon, nanginginig pa ang mga binti niya.
"Ipakita mo."
Mahinahon lang si Datu Pagsan. Hindi na kailangang sumigaw.
Nakaluhod si Linaw sa harap niya, kipkip ang bao. Malamig sa mahabang bulwagan at madilim. Sa mga haligi, halos naitim na ng usok ang mga inukit na buwaya at mga frigate bird.
Nakahanay sa isang dingding ang malalaking tapayang galing Tsina, kayumanggi at may mga dragon sa gilid. Kayamanan ng datu. Sa mga biga naman, nakasabit nang sunod-sunod ang mga gong na tanso, mula maliit hanggang malaki.
Sa dulo nakaupo si Datu Pagsan, sa banig na nakataas sa sahig. Ngumunguya siya ng nganga. Malapad ang katawan, makakapal ang braso, pero pagod ang mukha.
Mula bukung-bukong hanggang leeg, puno siya ng batok. Bawat guhit, may pinaghirapan. Paglusob, paglalayag, kaaway na napatay.
Nasa kanan niya si Ligan. Sa tabi ng tatay, lalong halata ang mga braso niyang wala pang marka.
Lumangitngit ang hagdan sa likod ni Linaw. Si Apo Baklay. Kasunod si Pukot, saka si Ina Sigay, dahan-dahang umaakyat habang inaalalayan ng tagasilbi.
"Hindi kita ipinatawag," sabi ng datu kay Apo.
"Ako ang nagtuturo sa kanya. Problema niya, problema ko rin."
"At ikaw?" Kay Pukot naman ang tingin.
"Ako po ang sumisid."
Ngumuya muna ang datu bago iniabot ang kamay kay Linaw.
"Ipakita mo," ulit niya.
Binuksan ni Linaw ang bao. Nasa loob ang maputlang piraso, napapalibutan ng yelo. Umaakyat ang manipis na puting singaw nito sa dilim.
Biglang umugong ang isang gong sa itaas. Mahina lang, gaya ng pagsabay ng isang gong kapag may pinukpok na katabi. Pero walang pumukpok.
Nagbaba ng tingin ang mga bantay. Ganoon kapag may espiritung dumaraan.
Napatingala agad si Ligan. Sa gong siya nakatitig. Nang mapansing tinitingnan siya ni Linaw, mabilis siyang umiwas.
"Kumikinang daw 'yan, sabi ng anak ko."
"Opo, Datu. Doon po sa dalampasigan."
"Pakinangin mo."
"Hindi," sabi ni Ina Sigay.
"Ina." Tumingin sa kanya ang datu.
"Hindi rito. Hindi ngayon. Kung may isip ka, hindi na kailanman. Nakita mo ang dumating sa bahura kanina. Kumanta ang bata, kaya dumating 'yon. Pakantahin mo uli, lalapit pa. Gusto mong mapunta sa ilalim ng bulwagan mo?"
"Gusto kong malaman kung ano ang dapat kong katakutan."
"Alam mo na. Bata ka pa, ikinukuwento na sa 'yo ng nanay mo ang Bakunawa."
"Kuwento." Bumaling ang datu kay Linaw. "Kanina, nakita kong tumayo sa dagat ang batang 'to at pinatag ang tubig sa bahura. Tatlong daang tao ang nakakita. Nangyari 'yon. Ipakita mo ang mga braso mo."
Hinubad ni Linaw ang nakabalot na tela. May isang dosenang puting guhit sa bawat braso niya. Kahit madilim, parang may sariling liwanag.
Matagal na tiningnan ng datu. Parang tablang sinusukat ng manggagawa.
"'Yan ang naging kapalit. Para sa isang baroto."
"Para kay Tamboy at sa apo niya po, Datu."
"Para sa isang baroto."
Walang lupit sa pagkakasabi. Kinusot niya ang mga mata bago nagpatuloy.
"May bangkang dumating galing hilaga, tatlong araw na. Sinunog daw ng mga mandarambong ang dalawang nayon doon. Apat na karakoa ang dala. Tig-sandaang tagasagwan. Pababa sila sa timog. May anim akong bangkang pandigma, pero para sa apat lang ang mga tauhang pansagwan."
Tumahimik muna siya. Walang sumingit.
"Pagdating nila, ano'ng maipipigil ko? Mga sibat?" Napatingin siya sa piraso. "Paano kung dagat ang iharap ko?"
"Ahas ang aahon, Datu," sabi ni Ina Sigay.
"Baka kainin ng ahas ang mga mandarambong."
"Saka ang huli nating buwan. Pagkatapos, gabi-gabi na tayong walang liwanag."
Walang sagot ang datu. Sa itaas, mahina pa ring umuugong ang gong.
Napadaing si Apo Baklay nang umupo sa tabi ni Linaw.
"Ganito na lang, Datu. Sa ineng ang piraso. Siya lang ang nakakahawak nang hindi nagyeyelo. Itatago niya sa bahay ni Ina Sigay. Kakanta lang siya kung papayag ang babaylan. Saka tuloy pa rin ang trabaho niya sa 'kin. Hindi pa tapos ang bangka mo."
Muntik nang ngumiti ang datu.
"Ganyan na nga ang lagay natin. 'Yan pa ang alok mo?"
"Ang alok ko, mabubuhay tayong lahat."
Dumukwang ang datu. Wala nang ibang tiningnan kundi si Linaw.
"Piraso raw 'yan ng buwan, sabi ng babaylan. Nasaan ang iba?"
Naalala ni Linaw ang bangin sa labas ng bahura. Doon galing ang ugong na umaabot hanggang ngipin niya.
"Sa ilalim po ng bangin. Sa tingin ko, nandoon pa ang iba."
"Kaya mong iahon?"
"Datu." Matalim ang boses ni Ina Sigay.
"Siya ang tinatanong ko."
Hindi inalis ng datu ang tingin kay Linaw.
"Sinong mandarambong ang lalapit sa bayang may hawak na buwan? Kaya ito ang alok ko. Iahon mo. Buburahin ko ang kuwarentang bayong ng bigas na utang ni Baklay." Sinulyapan niya si Pukot. "Pati utang ni Dumay. Lahat. Wala na."
Hindi gumalaw si Pukot. Onse taon na siyang nangunguha ng kabibe para sa utang, naisip ni Linaw. Isang salita lang pala ng datu, puwedeng mawala 'yon.
"Ama, ako na ang sisisid," sabi ni Ligan. "Ako ang pinakamagaling lumangoy dito. Mula dose anyos ako, wala pa 'kong talo sa karera. Bakit batang taga-gawaan pa ang..."
"Naririnig mo ba?"
Natigilan si Ligan.
"Naririnig mo ba?" Mahina pa rin ang boses ng tatay niya.
Namula si Ligan. Bumuka ang bibig niya, at akala ni Linaw, sasagot na.
Pero tumalikod siya. Dumiretso sa bukas na gilid ng bulwagan at doon huminto, nakaharap sa look. Nakatalikod sa kanilang lahat.
Sa datu nakatingin si Ina Sigay.
"Kilala mo ang tatay niya. Si Hagbay. Kilalang-kilala mo."
"Lahat naman, kilala si Hagbay."
Kumuha ng bagong dahon ng ikmo ang datu. Hindi siya tumingin sa babaylan.
"Iuwi mo na ang bata, Ina. Namumutla na. Saka na tayo mag-usap, kapag tapos na ang bangka."
Sa tabi ng apoy sa bahay ni Ina Sigay natulog si Linaw nang gabing 'yon. Nasa ulunan niya ang bangang may piraso. Nakatakip.
Madaling-araw nang magising siya. Nakatayo ang matanda sa itaas ng hagdan at nakatanaw sa look.
"Halika. Tingnan mo."
May barkong lumilitaw sa hamog. Wala pang ganoon kalaking barko sa Lunok. Dalawa ang palo. Maiitim na hinabing banig ang mga layag. Mataas ang unahan, may ukit at pintura, at sa pinakatuktok, may kumikislap na ginto.
Tuloy-tuloy itong pumasok sa puwang ng bahura. Ni hindi bumagal para hanapin ang daan. Kabisado na yata ng nagpapatakbo kung saan dadaan.
Humigpit ang kamay ni Ina Sigay sa balikat ni Linaw.
"Kilala ko ang barkong 'yan. Nakita ko na ang maiitim na layag na 'yan. Sampung taon na. Nandito sila mismo sa look natin."
Tumingin ang matanda kay Linaw.
"Noong taong nalunod ang tatay mo."
Next: Chapter 7, Ang Mangkok na Tumutunog
Read chapter 7