Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Ginising Ko ang Bakunawa English Filipino

Chapter 7: Ang Mangkok na Tumutunog

7 min read

"'Yung barko rin po ba?" tanong ni Linaw. "Sigurado po kayo?"

"Matanda na ako, anak. Hindi bulag." Pinanood ni Ina Sigay ang pagbaba ng maiitim na layag. "Mangangalakal na taga-kanluran ang may-ari niyan. Dumaong dito noong taong 'yon, bumili ng perlas at alak na bigas sa datu. Kinaumagahan pagkakalunod ng tatay mo, wala na ang barko."

"Saan po pumunta?"

"Akala ko noon, umuwi na." Tumalikod ang matanda sa hagdan. "Ngayon, ewan ko na."


Pagsapit ng tanghali, alam na ng buong Lunok na may dalang bakal ang barko. Wangsa raw ang may-ari, galing Srivijaya sa malayong kanluran. Malaking lungsod 'yon ng mga mangangalakal, dinarayo ng mga barko mula sa lahat ng baybayin.

Buong araw, bakal na lang ang bukambibig ng lahat. Kasinghaba ng braso ang mga baras na dala niya. Puwedeng gawing sibat, kutsilyo, mabigat na talim para humubog ng tabla. Wala namang gumagawa ng bakal sa Lunok. Maghihintay ka talaga ng mangangalakal.

Hindi na nakitingin si Linaw. Nasa gawaan siya ni Apo Baklay, nagtatali ng mga tadyang ng balangay.

Hindi ipinapako ang mga kurbadong kahoy na 'yon. Itinatali sa maliliit na umbok na inukit sa loob ng bawat tabla. Mula pa sa mga ninuno ng mga ninuno nila, ganoon na gumawa ng bangka sa baybaying ito.

Bawat tali, kailangang tama ang higpit. Maluwag, mapipilipit ang bangka sa bagyo. Sobra naman, mabibiyak ang umbok at wala ka nang magagawa kundi tanggalin ang buong tabla.

Wala na nga silang oras. Kaya tali lang nang tali si Linaw, hila nang hila. Maya't maya naman, napapakamot siya sa brasong nakabalot sa tela. Ang kati ng mga puting guhit.

"Tigilan mo 'yan."

"Makati po, Apo."

"Lahat kumakati kapag iniisip mo. Ang buhol ang isipin mo."

Paano naman siya makakapag-isip? Magdamag niyang narinig ang ugong sa bahay ni Ina Sigay. Wala naman sa kamay niya ang piraso. Pero mula sa lupa, umaakyat ang tunog sa mga haligi ng bahay. Ngayon lang nangyari 'yon.

Pati kahoy na hawak niya ngayon, umuugong. Lalo niyang hinigpitan ang hila. Baka sakaling hindi na niya marinig.

Krak.

Parang munting sangang nabali. Hindi na gumalaw si Linaw. Hawak pa rin niya ang lubid.

Dalawang hakbang, nasa tabi na niya si Apo Baklay. Hinagod ng hinlalaki ang puno ng umbok. May lamat. Kasingnipis lang ng buhok.

Pareho silang napigil sa paghinga.

"Luwagan mo. Dahan-dahan."

Paunti-unting nagbawas ng higpit si Linaw. Hindi na humaba ang lamat. Kumuha si Apo ng isa pang lubid at itinali sa puno ng umbok para pigilan ang biyak. Mabilis at walang alangan ang mga kamay niya. Paibabaw muna, saka pailalim.

"Pabaligtad magbuhol ang tatay mo," sabi niya. "Pailalim muna, saka paibabaw. Sabi ko, mali 'yan. Aba, mas matibay pa ang sa kanya."

Diniinan niya ng hinlalaki ang tali.

"Kakapit 'yan. Siguro." Hindi siya tumingin kay Linaw. "Isa pa, ineng, tanggal ang tabla. Ikaw ang magpaliwanag sa datu kung bakit hindi pa tapos ang bangka niya. Nasaan ba ang isip mo?"

Sa ilalim, gusto niyang sabihin. Sa ilalim ng bangin. Doon galing ang magdamag na ugong sa sahig ni Ina.

"Nandito po, Apo."

Dinampot niya ang susunod na lubid.


"'Yung dayuhan! Parating na 'yung dayuhan!"

Hapon na nang patakbong bumaba sa gawaan ang bunsong apo ni Apo Baklay. May mga boses at yabag sa likod niya.

Kasabay ni Ligan ang mangangalakal. Daldal nang daldal ang anak ng datu. Hindi na bata pero hindi pa matanda si Wangsa. Bilog ang mukha, kalmado, maikli ang balbas. Hanggang bukong-bukong ang pulang suot niya, may habing maliliit na gintong ibon. May pulseras din siyang ginto sa itaas ng braso, kasinlapad ng dalawang daliri.

Dalawa ang tauhan niyang nasa likod. Malaki ang isa, nakatalukbong. Sa init ng hapon, kumikislap na ang buhangin, pero balot ang mga braso niya mula pulso hanggang balikat.

Yakap niya ang isang balutan, nakabalot sa madilim na asul na tela. Sa ingat ng pagkakabuhat, mukhang mabigat at mahalaga ang laman. Pawisan na sa mukha ang ibang lalaki. Siya lang ang tuyo ang mukha sa ilalim ng talukbong.

"Ito ang bangka ng tatay ko," sabi ni Ligan sa wika ng mga mangangalakal.

Sa bangka lang nakatingin si Wangsa. Wala siyang imik habang dahan-dahan niyang inikot, idinampi ang palad sa tabla, saka yumuko para silipin ang mga dugtungan. Ganoon din magsiyasat si Apo Baklay tuwing umaga.

"Ganito rin kami gumawa noon sa lungsod namin," sabi ni Wangsa. Mahina, maingat. "Tarugong kahoy sa dugtungan ng mga tabla. Tali sa mga tadyang. Ganito gumawa ang lolo ko."

Tumingala siya kay Apo.

"Ngayon, nagtitipid na sa tali ang mga bata roon. Mas mabilis daw. Pagdating ng unang bagyo, sira ang barko. Kayo po ang punong manggagawa rito?"

"Ako."

"Kung gano'n, wala pong makakapantay sa inyo sa lungsod namin."

Bahagya siyang yumuko. Nagulat si Apo Baklay, saka natuwa. Nainis din agad sa sarili dahil natuwa siya.

Bumaling si Wangsa kay Linaw. Madilim ang mga mata. Hindi natitinag ang tingin.

"At ikaw pala ang tinuturuan niya. 'Yung tumayo sa dagat."

Uminit ang mukha ni Linaw.

"Gumawa ka raw ng daan sa tubig. Sana maikuwento mo sa 'kin minsan." Mahina pa rin ang boses niya. "Sa hanapbuhay ko, mas mahal ang kuwento kaysa sa bakal."

Ngumiti siya at sumunod kay Ligan palayo. Nasa hulihan ang nakatalukbong. Hindi man lang lumingon.

Pagdaan niya sa tabi ng bangka, tumahimik ang kahoy sa ilalim ng mga kamay ni Linaw. Nawala ang ugong. Parang mga ibong may nadaanang lawin sa itaas.


Paglubog ng araw, dinalhan ni Linaw si Pukot ng sagwan sa dalampasigan. 'Yung ipinangako niya.

Molave ang ginamit niya. Sa tabi ng apoy ni Ina Sigay niya inukit. Hindi pa tapos ang talim, pero ginawa niyang saktong-sakto ang hawakan. Kabisado niya ang kamay ni Pukot: mahahabang daliri, peklat ng kagat ng igat.

Pagkahawak ni Pukot, kasyang-kasya. Napansin niya 'yon, alam ni Linaw. Pero iba ang sinabi niya.

"Baluktot ang talim."

"Hindi pa tapos ang talim."

"Baluktot na, hindi pa tapos." Naupo siya at ipinatong ang sagwan sa mga tuhod. "Salamat."

Naupo sa tabi niya si Linaw. Sa look, may mga ilaw na sa gilid ng barko.

"Pinuntahan ako ng mangangalakal kanina," sabi ni Pukot. "Bago siya pumunta sa gawaan n'yo."

Napalingon si Linaw.

"Alam niya kung magkano ang utang namin. Eksakto." Dumampot si Pukot ng kabibe, saka ibinaba rin. "Babayaran daw niya lahat. Bakal ang ibibigay sa katiwala. Isang sisid lang ang kapalit."

"Saan?"

"Lampas sa bangin. Sa malalim. May dala raw siyang pantulong para makakita sa dilim." Tumingin siya kay Linaw. "Magbabayad daw siya bago ako sumisid. Bago, Linaw. Kahit hindi na 'ko umahon, malaya na si Nanay."

Alon lang ang narinig ni Linaw. Wala siyang masabi.

"Hindi naman ako pumayag."

"Hindi ka rin tumanggi."

"Linaw. Onse taon na."

"Ang buwan ang gusto niya. Iuuwi niya sa lungsod niya. Ikaw pa ang magbibigay."

"E 'yung datu? Sa bulwagan naman niya gusto. Ano'ng pinagkaiba? Hindi rin naman mapupunta sa 'kin 'yon."

Tumayo si Pukot. Hawak niya ang sagwan doon sa hinubog ni Linaw para sa kamay niya.

"Kailangan kong mag-isip."

Hinayaan siya ni Linaw na umalis.


Dumidilim na habang naglalakad pauwi si Linaw sa gilid ng tubig. Sa may barko, nakapaligid sa maliit na apoy ang ilang tauhan ng mangangalakal.

Kasama nila si Wangsa sa banig. Nasa kandungan niya ang asul na balutan, nakabukas.

Gintong mangkok ang laman. Malapad, mababaw. Parang sikat ng araw sa dagat kung kumislap.

Pagtapat ni Linaw sa apoy, tumunog ang mangkok. Manipis at malinaw, parang kapag may basang daliring iniikot sa labi ng tasa.

Habang lumalapit siya, lumalakas. Natahimik ang mga lalaki. Huminto si Linaw, pero tuloy pa rin ang tunog.

Tumingala si Wangsa at sinalubong ang tingin niya.

Sa likod niya, sa gilid ng liwanag ng apoy, lumingon din ang lalaking nakatalukbong. Diretso siyang nakatitig kay Linaw.

Next: Chapter 8, Ang Bangkang Pumatay kay Itay

Read chapter 8