Not signed inFollow places and save postsSign in
Radio Travel and EatTalkBuy and SellJobs People and Culture
Huwag Mong Sagutin ang Iyak English Filipino

Chapter 7: Tsinelas sa Tabi ng Tubig

6 min read

Pitong bangka ang sumama sa paghahanap. Lahat ng lalaki, nakabaligtad ang damit. Walang umimik tungkol doon.

"Edgaaar! Edgar!"

Pagliwanag pa lang, umalis na sila sa daungan. Tig-dalawang lalaki sa bawat bangka. Isa ang sumasagwan, isa ang nakatayo at sumusundot sa malambot na putik gamit ang mahabang tikin na kawayan.

Tawag sila nang tawag kay Edgar. Sa nipahan lang napupunta ang sigaw. Walang sumasagot.

Kay Toto sumakay si Mela. Maluwag ang hiniram niyang gomang bota, mas malaki nang dalawang size. Sa health center naman nagpaiwan si Iday. Baka sakali raw. Hindi sinabi kung ano ang hinihintay.

Alas-siyete dumating ang pulis. Apat lang silang pulis sa Hinabang, iisa pa ang motor. Batang inspector na taga-Leyte ang hepe. Ang linis ng uniporme niya. Doon sa bakod sa likod ng bahay ng mga Bacsal siya nakinig sa mga lalaki, hawak ang notebook.

"Nakainom siya?"

"Kaunti lang po, Sir."

"Tapos pumasok siya sa latian? Gabi, mataas ang tubig. Bakit?"

Walang sumagot.

"Lasing siya, Sir. Umihi lang. Madilim doon sa likod, at malambot ang pampang."

Nasa balkonahe si Kapitan Noel. Hawak pa rin niya ang kapeng hindi niya iniinom. Isinulat ng inspector ang sinabi niya.


Lampas alas-nuwebe nang may batang sumigaw mula sa isang bangka. May tsinelas daw.

Lumusot sina Mela at Toto sa dulo ng nipahan. May makitid na kanal doon. Kakahupa lang ng tubig, kaya litaw ang mababang pampang, puro makinis na putik na kulay-abo.

Nasa putik ang isang pares ng asul na gomang tsinelas. Size ten. Ganoon ang suot ng mga lalaki sa bayan. Maayos ang pagkakatabi, magkadikit ang mga sakong, nakaharap sa tubig.

Hindi basta natanggal sa paa ang mga 'yon habang may nagpupumiglas. May nag-ayos doon. Parang bisitang naghubad ng tsinelas bago pumasok sa bahay.

"Kay Edgar 'yan," sabi ng bata.

May bakas ng paa mula sa tsinelas hanggang sa tubig. Hubad na paa ng lalaki. Habang palapit sa kanal, palalim nang palalim ang lubog sa putik.

Binilang ni Mela. Apat na hakbang. Lima. Tubig na.

Pero may maliliit pang marka sa tabi.

Nag-squat siya para makasiguro. Hindi mas malaki sa kutsara ang bawat marka. Bilog ang palad, may limang munting lubog sa dulo.

Kamay ng bagong silang. Isang daang beses na siyang kumuha ng ganoong tatak para sa birth papers.

Sa bawat hakbang ng lalaki, may maliit na kamay sa tabi. May gumapang na kasabay niya hanggang sa tubig.

"Toto."

Bumaba na si Toto sa putik. Suot ang bota, mabilis niyang ikiniskis ang gilid ng sakong sa maliliit na marka. Isa-isa niyang binura hanggang wala nang natira kundi pahid ng putik.

"Toto! Dapat makita 'yan ng pulis!"

"Alimango." Hindi siya tumingala. "Bakas ng alimango. Kalat 'yan kapag mababa ang tubig."

Dinampot niya ang tsinelas para dalhin sa inspector. Pagbaligtad niya sa isa, bigla siyang natigilan.

May pangalan sa swelas. Itim na marker, kupas na.

JOMAR.

Nabitawan ni Toto ang tsinelas na parang napaso siya.

"Jomar?" sabi ni Mela. "'Yung Jomar ni Nang Pacing?"

Tumahimik ang mga lalaki sa mga bangka. May isang nag-antanda.

"Setyembre pa nawawala si Jomar." Numipis ang boses ni Toto. "Dalawang buwan na siya sa nipahan, Ma'am. Pero tingnan n'yo."

Malinis pa ang tsinelas. Hindi bitak ang goma, wala ring lumot. Sa mga uka ng swelas, may bagong putik mula sa ilog.

Basa pa.

May nagbibiro ba sa kanila? 'Yon agad ang naisip ni Mela. May taga-ritong kayang gumawa ng ganoong kalupit na biro.

Hinubad ni Toto ang damit. Itinama, saka binaligtad ulit. Parang kulang pa 'yung unang pagbaligtad.

Pauwi na sila nang lumapit ang katabing bangka. Mahina ang boses ng lalaki, pero nag-Tagalog siya para maintindihan din ni Mela.

"Wala sa nipahan si Jomar, Toto. Nagtatago 'yon. Binasag niya ang ilong ng pamangkin ni Kapitan sa basketball noong Agosto. May utang pa sa mga Bacsal para sa makina ng bangka. Alam naman ng lahat 'yan."

Walang sagot si Toto. Lalo lang niyang binilisan ang pagsagwan.


Tiningnan ng inspector ang tsinelas at ang mga bakas ng paa. Saka kinunan sa phone. Ni hindi niya itinanong ang pangalan sa swelas. Wala ring nagsabi sa kanya.

"Sa look sila dinadala ng agos," sabi niya. "Minsan, tatlong araw bago lumitaw. Pasensya na."

Presumed drowned. 'Yon ang isinulat niya sa notebook. Kahit pabaligtad, nabasa ni Mela.

Alas-kuwatro, inilibing si Lolo Andoy. Sumunod ang bayan sa kabaong paakyat sa burol.

Sa tabi ng hukay, tumingin si Kapitan Noel sa kabila ng pader sa likod. Matagal siyang nakatingin sa maliliit na umbok sa damuhan, saka sa nipahan sa kabila. Tinakpan niya ng kamay ang mga mata.

Wala namang araw.


Alas-sais nang dumaan si Mela kina Marivic, papunta na sa shift niya.

Mataas ang mga haligi ng bahay ng mga Tiozon sa tabing-ilog. Nakasampay sa barandilya ang mga lambat ni Edgar. Sa sahig, kumakain ng kanin ang apat na bata.

"Jenny po," pakilala ng panganay. Dose anyos, malapad ang mukha gaya ng nanay. Bago pa makatanggi si Mela, iniabot na nito ang platong may kanin at tuyo.

Nasa banig sa tabi ng bintana si Marivic. Nakapatong ang mga paa sa nakarolyong kumot. Manas ang mukha niya. Namumula ang mga mata.

One fifty over one hundred ang presyon. Sinukat ulit ni Mela. Ganoon pa rin.

"Nay, sumama po kayo sa health center ngayong gabi. Masyado pong mataas ang presyon n'yo. Masakit po ba ang ulo n'yo? May nakikita po kayong mga tuldok?"

"Kaunti."

"Sumama na po kayo sa akin."

"Hindi." Sa kulay-putik na ilog nakatingin si Marivic. "Kapag umuwi siya at wala ako dito..."

Hindi na niya itinuloy.

Bente minutos siyang pinakiusapan ni Mela. Ayaw pa rin. Mahina lang ang bawat tanggi, parang inaalok lang siya ng dagdag na kanin.

Sa huli, ibinigay ni Mela ang gamot sa presyon na puwede niyang ibigay. Sa likod ng kamay ni Marivic niya isinulat ang dose, gamit ang ballpen.

"Jenny, kapag lumala ang sakit ng ulo ng nanay mo, dinugo siya, o humilab ang tiyan niya, takbo ka sa akin. Diretso, ha? Huwag kang hihinto kahit saan."

Tumango si Jenny.


Pagpatay ng generator nang alas-diyes, nanlamig sa loob. Nasa hagdan sa harap si Itim, nakahiga at nakalapat ang mga tainga.

Binuksan ni Mela ang cabinet. Apat na maliit na bote ng gamot sa kumbulsyon. Kasya sa isang loading dose, may kaunting sobra.

Sa Catbalogan pa ang pinakamalapit na ospital. Malayo kahit magbangka. Pagsapit ng gabi, wala nang bumibiyahe sa ilog.

Alas-onse kuwarenta nang may marinig siyang tumatakbo sa daang may kabibe.

Si Jenny. Lumitaw mula sa dilim, nakayapak, basang-basa ng ulan ang buhok. Napakapit sa hamba. Halos hindi makahinga.

"Ma'am! Si Mama! Pumutok na ang panubigan niya! Lalabas na raw ang baby!"

Thirty-six weeks and six days pa lang. Ang aga. Ang taas pa ng presyon. Apat na bote. Walang doktor, walang bangka hanggang umaga.

Inaabot na ni Mela ang susi.

Next: Chapter 8, Tubig at Pangalan

Read chapter 8